จาก“ฮากกา” ถึง “จีนแคะ”

ขึ้นหัวเรื่องนี้ ผู้เป็นจีนแคะจริงๆ อาจสงสัยว่า แล้วมันแตกต่างกันอย่างไร อันที่จริงแล้วไม่มีอะไรแตกต่างกัน เพราะฮากกาก็คือจีนแคะ และจีนแคะก็คือฮากกา อย่างน้อยก็ไม่มีความแตกต่าง ถ้าหากจะวัดกันด้วยความเป็นชาติพันธุ์อีกสายหนึ่งของชาวจีนฮั่นเอง(จีนแผ่นดินใหญ่มีชนชาติพันธุ์นับสิบ อันถือว่าเป็นชาติพันธุ์ที่มีจำนวนมากที่สุด คือ ประมาณร้อยละ 80-90 และเป็นชนชาติพันธุ์ที่มีอิทธิพลเหนือชาติพันธุ์อื่น ๆ ชาวจีนโดยทั่วไปมักเรียกตนเองว่า “ฮั่น” ในขณะที่ไทยเรียกว่า “จีน”) แต่ที่แยกออกเป็น 2 คำนี้ ก็เพราะต้องการชี้ให้เห็นนัยแฝง “การใช้” คำทั้งสองที่มีความแต่งต่างกันอยู่ในตัว โดยความแตกต่างที่ว่านี้สัมพันธ์กับสภาพแวดล้อมทางสังคมหนึ่งๆ ที่แต่ละสังคมมีกระบวนการเรียนรู้ และพัฒนาการที่ไม่เหมือนกัน

ขอเริ่ม จากคำว่า “ฮากกา” ก่อน

คำว่า “ฮากกา” เป็นสำเนียงจีนแคะโดยตรง นกลางออกเสียงว่า “เค่อเจีย” (ke-jia) คำว่า “ฮาก” หรือ “เค่อ” ในที่นี้แปลตรง ๆ ว่า แขก หรือ อาคันตุกะ ส่วนคำว่า “กา” หรือ “เจีย”คำแปลโดยทั่วไปจะหมายถึง บ้าน หรือ สำนัก แต่ในกรณีที่นำมาใช้รวมคำว่า “ฮาก”ความหมายจะเปลี่ยนไปในอีกบริบทหนึ่ง ซึ่งจะทำให้ “กา”หรือ “เจีย”หมายถึง พวก กลุ่ม หรือครอบครัวเป็นต้น “เค่อเจีย”หรือ “ฮากกา”จึงหมายถึง กลุ่มแคะ หรือ พวกแคะ

เนื่องจากโดยส่วนใหญ่ของการเรียกของคนจีนต่อคนกลุ่มนี้มีคำว่า “เหญิน”(ren)ที่แปลว่า คน เพิ่มเข้าไปในการใช้ด้วย “เค่อเจีย”หรือ “ฮากกา” จึงกลายเป็น “เค่อเจียเหญิน” (ke-jia- ren) หรือ ฮากกาหยิ่น ซึ่งเรียกอย่างไทยก็คือ กลุ่มคนแคะหรือพวกคนแคะ หรือที่เราใช้กันจริง ๆ ก็คือ คนจีนแคะ นั่นเอง

ถ้าเช่นนั้น ทำไมเราจึงไม่เรียกจีนกลุ่มนี้ว่า“เค่อ” หรือ “ฮาก”ทับศัพท์ลงไปตรง ๆ แต่กลับเรียกว่า “แคะ”มาจนทุกวันนี้ จริง ๆแล้ว คำว่า “แคะ”เป็นคำจีนแต้จิ๋ว อันเป็นจีนอีกสำเนียงหนึ่ง และเนื่องจากสังคมไทยมีจีนสยามที่เป็นจีนแต้จิ๋วโดยส่วนใหญ่ จีนกลุ่มนี้จึงกลายเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดอะไรหลาย ๆ อย่างเกี่ยวกับวัฒนธรรมจีนให้แก่สังคมไทยไปด้วย และหนึ่งในอะไรหลายอย่างนี้ก็คือสำเนียงจีนแต้จิ๋วที่ถูกทับศัพท์ลงไปนั่นเอง ด้วยเหตุนี้ คำว่า “จีนแคะ”ในที่นี้จึงไม่ได้หมายถึง “ฮากกา”ที่เป็นอีกสายหนึ่งของ “จีนฮั่น”ตรงๆ แต่เพียงด้านเดียว หากแต่ลึกลงไปแล้วยังหมายถึง “จีนฮากกา” ที่อยู่ในไทยด้วยและเป็นจีนที่ส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตได้กลมกลืนเข้ากับวัฒนธรรมไทยจนยากที่จะแยกออก และในส่วนนี้เองที่ทำให้จีนแคะ และจีนสำเนียงอื่น ๆ ที่อยู่ในไทย จึงมีวัฒนธรรมเฉพาะของตนที่ไม่ใช่วัฒนธรรมจีนโดยสมบูรณ์ แต่ก็ไม่ใช่วัฒนธรรมไทยโดยสมบูรณ์เช่นกัน

“ฮากกา” กับ “จีนแคะ”จึงแตกต่างกันด้วยนัยนี้